E-Rejestracja
Projekty Narodowego Centrum Nauki
Projekt jest finansowany ze środków na naukę z budżetu Narodowego Centrum Nauki (UMO-2025/59/B/NZ4/01206)
Projekt: OPUS 30
Kierownik Projektu: dr hab. n. med. Katarzyna Holcman
Kwota projektu ogółem 4 920 591,00 PLN, w tym:
Kwota dofinansowania: 4 920 591,00 PLN
Wkład własny: 0,00 PLN
Realizacja projektu: 05.08.2026 do 04.08.2030 roku (48 miesięcy)
Amyloidoza transtyretynowa (ATTR) to złożona choroba układowa charakteryzująca się odkładaniem się nieprawidłowo sfałdowanego białka transtyretyny (TTR) w narządach, co ma istotne implikacje sercowo-naczyniowe i niekorzystne rokowanie. Obraz kliniczny obejmuje zaawansowaną niewydolność serca, polineuropatię, dysfunkcję układu autonomicznego i zwiększone ryzyko zakrzepowe, prawdopodobnie z powodu uszkodzenia mięśnia sercowego i dysfunkcji śródbłonka. Ta złożona choroba charakteryzuje się wieloczynnikową kaskadą patofizjologiczną, która znacząco wpływa na układ sercowo-naczyniowy, jednak jej mechanizmy pozostają nie do końca poznane. Gl6wnym celem jest zbadanie mechanizmów patofizjologicznych leżących u podstaw kardiomiopatii amyloidowej (CA) w ATTR poprzez integrację rezerwy przepływu krwi w mięśniu sercowym (MFR) przy użyciu nowej generacji wysokoczułej dedykowanej kardiologicznej tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu (SPECT) z kadmowo-cynkowo-tellurkowym (CZT), oceny unerwienia mięśnia sercowego autonomicznego przy użyciu scyntygrafii m-1123-jodobenzyloguanidyny (1231-mIBG), biomarker6w ATTR (galektyny-3 (Gal-3), czynnika r6znicowania wzrostu-15 (GDF-15), łańcucha lekkiego neurofilament6w (NEFL), białka wiążącego retinol 4 (RBP4), transtyretyny (TTR), rozpuszczalnego supresji nowotworzenia-2 (ST2)), marker6w sr6dblonkowych (von Willebranda, syntaz tlenku azotu (NOS), cząsteczki adhezji miydzykom6rkowej 1 (ICAM-1), cząsteczki adhezji kom6rek naczyniowych 1 (VCAM-1)), badania proteomicznego skrzepu i oceny generacji NETozy (z ang. NETosis).
Badanie, po uzyskaniu uprzedniej pisemnej świadomej zgody, obejmie 210 uczestnik6w. Badanie obejmie 70 kolejnych pacjent6w ze zdiagnozowanym ATTR CA (GRUPA 1), 70 bezobjawowych nosicieli patogennych wariant6w TTR (krewnych pierwszego stopnia pacjent6w ze zdiagnozowanym dziedzicznym ATTR (ATTRm)), którzy obecnie przebywają w ambulatoryjnej opiece w naszym szpitalu (GRUPA 2). Badanie obejmuje dopasowaną grupę kontrolną 70 zdrowych ochotnik6w (GRUPA 3).
Proponowane badanie ma na celu kompleksowe zbadanie mechanizm6w leżących u podstaw dysfunkcji układu sercowo-naczyniowego w ATTR. Dzięki integracji zaawansowanego obrazowania, nowych biomarker6w, badania proteomicznego skrzepu, generacji NETozy i funkcji sr6dblonka, badania te dostarczy nowych spostrzeżeń na temat wzajemnego oddziaływania między dysfunkcją mikronaczyniową naczyń wieńcowych, upośledzeniem układu autonomicznego i molekularnymi procesami patologicznymi. Odkrycia te wesprą opracowanie nowych spersonalizowanych algorytmów diagnostycznych i położą podwaliny pod rozwój terapii celowanych na zahamowanie powikłań sercowo-naczyniowych ATTR. Badania te mają potencjał do redefiniowania wskazań i czasu interwencji terapeutycznych, umożliwiając wdrożenie leczenia zapobiegawczego lub modyfikującego przebieg choroby przed progresją objawów. Ponadto badanie to dostarczy nowych danych na temat podejścia do obrazowania multimodalnego, łączącego dane na temat wyników badan SPECT SUV i MFR u pacjent6w objawowych i przed objawowych, co może odegrać znaczącą rolę w opracowaniu nowych algorytm6w diagnostycznych ATTR i systemów określ
Projekt jest finansowany ze środków na naukę z budżetu Narodowego Centrum Nauki
(DEC-2026/10/X/NZ4/00259)
Projekt: MINIATURA 10
Kierownik Projektu: dr n. med. Anna Rzucidło-Hymczak
Kwota projektu ogółem 49 995,00 PLN, w tym:
Kwota dofinansowania: 49 995,00 PLN
Wkład własny: 0,00 PLN
Realizacja projektu: 10.07.2026 – 09.07.2027 (12 miesięcy)
Krótki opis projektu:
Projekt ma charakter pilotażowy i ma na celu wstępną ocenę zmienności stężenia lipoproteiny(a) [Lp(a)] w przebiegu ostrej infekcji u dzieci. Stężenie Lp(a) w około 90% jest determinowane przez warianty genu LPA i u większości osób pozostaje względnie stabilne w ciągu życia. Z tego względu pojedynczy pomiar Lp(a) jest obecnie uznawany za wystarczający do oceny ryzyka sercowo-naczyniowego.
Jednocześnie dostępne dane wskazują, że w stanach zapalnych mogą występować przejściowe zmiany stężenia Lp(a), związane z aktywacją odpowiedzi zapalnej oraz modulacją ekspresji apolipoproteiny(a) przez cytokiny prozapalne. W badaniach prowadzonych u dorosłych obserwowano wzrost stężenia Lp(a) w przebiegu ostrego zapalenia. Dane dotyczące populacji pediatrycznej pozostają jednak w tym zakresie bardzo ograniczone, a znaczenie kliniczne tych obserwacji nie jest dobrze poznane.
Uzyskane wyniki pozwolą na wstępne określenie zależności pomiędzy aktywacją odpowiedzi zapalnej a zmianami Lp(a) oraz właściwościami skrzepu fibrynowego ocenianymi na podstawie czasu lizy skrzepu (CLT). Badanie umożliwi również ocenę stabilności oznaczeń Lp(a) w warunkach klinicznych oraz pozwoli wstępnie określić, czy pomiar wykonany w trakcie ostrej infekcji odzwierciedla genetycznie uwarunkowane stężenie Lp(a).
Liczebność próby ustalono na 90 kolejnych pacjentów jako liczbę możliwą do zrekrutowania w czasie realizacji projektu w warunkach jednego ośrodka i adekwatną dla badania pilotażowego. Uzyskane wyniki posłużą do oszacowania wielkości efektu i zaplanowania dalszego badania obejmującego większą kohortę pacjentów pediatrycznych oraz większą liczbę punktów czasowych w celu szczegółowej oceny stabilności Lp(a) w populacji dziecięcej. Uzyskane dane będą również stanowić podstawę do przygotowania wniosku grantowego w konkursie OPUS lub SONATA Narodowego Centrum Nauki, co umożliwi przeprowadzenie pogłębionych badań nad biologiczną regulacją stężenia Lp(a) oraz zaburzeniami fibrynolizy w populacji pediatrycznej, z wykorzystaniem większej kohorty pacjentów oraz większej liczby punktów czasowych.
Projekt jest finansowany ze środków na naukę z budżetu Narodowego Centrum Nauki
(DEC-2025/09/X/NZ4/00349)
Projekt: MINIATURA 9
Kierownik Projektu: dr n. med. Grzegorz Wasilewski
Kwota projektu ogółem 49 973,00 PLN, w tym:
Kwota dofinansowania: 49 973,00 PLN
Wkład własny: 0,00 PLN
Realizacja projektu: 07.08.2025 – 06.02.2027 r.
Krótki opis projektu:
Powikłania infekcyjne są najczęściej występującymi po wszczepieniu pompy LVAD (Left Ventricular Assist Device), dodatkowo znacznie obniżają jakość życia pacjenta i powodują konieczność wielokrotnych, przedłużających się hospitalizacji, co z kolei stanowi znaczne obciążenie dla systemów Opieki Zdrowotnej.
Uważamy, iż opisywane badanie pozwoli w konsekwencji na ograniczenie ilości ciężkich powikłań infekcyjnych w tej grupie pacjentów. Badanie LPS, białka wiążącego LPS (LBP), zonuliny, kalprotektyny oraz parametrów zapalnych pozwoli dodatkowo na identyfikację uogólnionego zakażenia bakteryjnego a także będzie wykorzystywane w monitorowaniu pacjentów w stanie ciężkim w warunkach np. intensywnej terapii. To badanie pilotażowe stanowić będzie wstęp do kolejnych badań nad ograniczeniem ilości powikłań infekcyjnych w tej grupie pacjentów szczególnie narażonej na występowanie zakażeń.
Dodatkowo wykazanie korelacji pomiędzy przepuszczalnością bariery jelitowej, a ustawieniami pompy LVAD (ilość obrotów wirnika pompy na minutę, rzut pompy w litrach na minutę oraz stopień otwarcia zastawki aortalnej, a tym samym występowanie pulsacji w krążeniu systemowym) stanowić będzie zupełnie nowatorskie badanie, nigdy wcześniej nie było to poddane analizie. Uzyskane dane pozwolą na przygotowanie wniosku w ramach konkursu SONATA lub OPUS, co pozwoliłoby na pogłębioną analizę w tej wymagającej grupie pacjentów.
Projekt jest finansowany ze środków na naukę z budżetu Narodowego Centrum Nauki
(DEC- 025/09/X/NZ7/00642)
Projekt: MINIATURA 9
Kierownik Projektu: dr hab. inż. Andrzej Ząbek
Kwota projektu ogółem 49 999,00 PLN, w tym:
Kwota dofinansowania: 49 999,00 PLN
Wkład własny: 0,00 PLN
Realizacja projektu: 05.09.2025 – 04.03.2027 r.
Krótki opis projektu:
Urządzenia wspomagające lewą komorę (LVAD) są jedną z opcji leczenia pacjentów z zaawansowaną niewydolnością serca. Znaczna ilość pacjentów z LVAD otrzymuje wcześniej wszczepialny kardiowerter-defibrylator (ICD) lub terapię resynchronizującą serce z defibrylatorem (CRT-D). Wykazano, że łączenie wsparcia elektrycznego i mechanicznego może przynosić korzyści w leczeniu niewydolności serca. U chorych z LVAD odciążenie lewej komory może prowadzić do zmniejszenia ryzyka powstawania groźnych arytmii komorowych, a ze względu na obecność pompy mogą zdarzać się epizody nieadekwatnych wyładowań ICD, a chorzy z migotaniem komór lub asystolią nie umierają i mogą zgłosić się do lekarza prowadzącego ze względu na podtrzymywanie krążenia przez pompę. Istnieją także dane wskazujące na zagrożenie arytmią po implantacji LVAD. Istotne jest występowanie arytmii nadkomorowej u tych chorych z LVAD, którzy ze względu na częste krwawienia nie są antykoagulowani w aspekcie zagrożenia zatorowo-zakrzepowego. Chorzy ci mają także niższą przeżywalność.
U każdego pacjenta zostaną zebrane dane kliniczne (w tym wykonane podczas obserwacji EKG met. Holtera, stosowane leki antyarytmiczne, zabiegi ablacji), wykonane będą badania laboratoryjne (podstawowe oraz markery niewydolności serca i remodelingu mięśnia serca), dokładna ocena echokardiograficzna oraz ocena arytmii komorowej i nadkomorowej (ilość i czas trwania arytmii zapisanych w pamięci ICD lub CRT-D, epizody nieadekwatnych interwencji oraz epizody burzy elektrycznej).
Zakres czasowy zapisanych danych pozyskiwanych z pamięci ICD/CRT-D będzie wynosił 12 miesięcy.
Analiza pozwoli m. in. na uzyskanie danych co do częstości groźnych arytmii komorowych, częstości adekwatnych i nieadekwatnych wyładowań ICD/CRT-D, remodelingu mięśnia sercowego, ryzyka migotania przedsionków u chorych po implantacji LVAD oraz ocena wpływu zdarzeń arytmicznych na roczną przeżywalność. Uzyskane dane pozwolą na przygotowanie wniosku w ramach konkursu SONATA lub OPUS, co pozwoliłoby na pogłębioną analizę w tej wymagającej grupie pacjentów.
Projekt jest finansowany ze środków na naukę z budżetu Narodowego Centrum Nauki (DEC-2025/09/X/NZ7/00090)
Projekt: MINIATURA 9
Kierownik Projektu: dr n. med. Anna Waśniowska
Kwota projektu ogółem: 49 998,00 PLN, w tym:
Kwota dofinansowania: 49 998,00 PLN
Wkład własny: 0,00 PLN
Realizacja projektu: 06.06.2025 – 05.06.2026 (12 miesięcy)
Krótki opis projektu:
Czynniki ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego (ChSN) są związane z postranslacyjnymi modyfikacjami cząsteczek fibrynogenu, takimi jak glikacja czy oksydacja, które podobnie jak ilościowe zmiany fibrynogenu, niekorzystnie modulują fenotyp skrzepu fibrynowego [1]. Prozakrzepowy fenotyp skrzepu osoczowego obejmuje tworzenie zbitej, mocno usieciowanej struktury fibryny o obniżonej przepuszczalności i odporności na fibrynolizę [1]. Wykazano, że właściwości skrzepu, w szczególności podatność na fibrynolizę, korelują z poziomem cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i triglicerydów, jak również z poziomem niektórych apolipoprotein [2]. Wykazano również, że prozakrzepowy fenotyp sieci fibrynowej występuje w ChSN i ich ostrych manifestacjach, a ponadto, że modyfikacja stylu życia i leczenie farmakologiczne np. kwasem acetylosalicylowym lub statyną mogą poprawiać właściwości skrzepu [1, 3-5]. Istnieje kilka metod oceny struktury i funkcji osoczowego skrzepu fibrynowego i skrzepu z krwi pełnej, jednak większość z nich nie jest wystandaryzowana i dostępna do rutynowej oceny [1]. Tromboelastografia (TEG) skrzepu z krwi pełnej uwzględnia wpływ aktywności płytek krwi i stężenia fibrynogenu na parametry skrzepu, takie jak jego stabilność (clot strength) i odporność na fibrynolizę. Metoda ta stosowana m. in. w celu wykrywania hiperfibrynolizy u pacjentów po zabiegach operacyjnych, była też wykorzystywana do oceny związku pomiędzy występowaniem czynników ryzyka ChSN a parametrami skrzepu [1,6,7]. Jednak, wpływ takich czynników jak hipercholesterolemia, hipertriglicerydemia czy wysoki poziom lipoproteiny(a) [Lp(a)] na parametry TEG nie został dotąd wyjaśniony.
Hipoteza robocza: Osoby z hiperlipidemią i podwyższonym poziomem Lp(a) mają prozakrzepowe właściwości skrzepu fibrynowego w ocenie za pomocą TEG i wartości te korelują z fenotypem osoczowego skrzepu fibrynowego, wyrażonym jako przepuszczalność skrzepu (Ks) i czas jego lizy (CLT). Wpływ hiperlipidemii na prozakrzepowe właściwości skrzepu jest wzmacniany przez podwyższony poziom Lp(a).
Pacjenci i metody: Do badania zostanie włączonych 70 osób w wieku 40-64 lat, zrekrutowanych w ramach Małopolskiego Programu Profilaktyki ChSN. Zrekrutowane osoby nie przebyły dotychczas udaru mózgu ani zawału serca i nie miały rozpoznanego przewlekłego zespołu wieńcowego. Kryteria wykluczenia: stosowanie statyn, fibratów, leków przeciwkrzepliwych, cukrzyca, przewlekła choroba zapalna, aktywna infekcja, nowotwór, niewydolność nerek w stadium G3b-G5, marskość wątroby, choroby tarczycy. W ramach Programu Profilaktyki za pomocą wystandaryzowanych metod u uczestników zostały wykonane pomiary antropometryczne, pomiary ciśnienia tętniczego krwi oraz podstawowe badania laboratoryjne. Lipidogram, Lp(a), białko C-reaktywne (CRP), glukozę oraz fibrynogen oceniono ze środków przeznaczonych na Program Profilaktyki i badania te nie będą włączone w kosztorys projektu. Obliczono ryzyko wystąpienia incydentu sercowo-naczyniowego w przyszłości za pomocą tablic SCORE 2. Dyslipidemia została zdefiniowana jako cholesterol całkowity (TC) >=190 mg/dl lub cholesterol LDL (LDL-C) >=115 mg/dl lub trójglicerydy (TG) >=150 mg/dl, Lp(a) >30 mg/dl. Właściwości skrzepu z krwi pełnej zostaną ocenione po ponownym pobraniu 2.9 ml krwi żylnej za pomocą najnowszego modelu aparatu TEG6s® (HAEMONETICS®), a analiza obejmie ocenę czasu formowania skrzepu (R), prędkości tworzenia skrzepu (K), siły skrzepu wyrażonej jako maksymalna amplituda (MA) oraz lizy skrzepu (LY30%) w klasycznym zestawie TEG oraz w zestawie oceniającym ilościowy wpływ fibrynogenu (Citrated Functional Fibrinogen). Analiza parametrów osoczowego skrzepu fibrynowego, uwzględniająca wpływ ilościowych i jakościowych zmian fibrynogenu, obejmie Ks, wyrażoną jako objętość buforu przesączająca się przez skrzep wytworzony z osocza cytrynianiowego pacjenta po dodaniu 1 U/ml trombiny oraz 20 mM CaCl2, jak również CLT, oceniony turbidymetrycznie w obecności 0.5 U/ml trombiny, 18 ng/ml egzogennego tkankowego aktywatora plazminogenu (tPA), 15 μM fosfolipidów oraz 15 mM CaCl2 w modyfikacji własnej [8]. Morfologia skrzepu osoczowego, w tym analiza średnicy włókien, wielkości porów i rozgałęzień fibryny zostanie oceniona u ok. 40% reprezentatywnych skrzepów metodą skaningowego mikroskopu elektronowego. Liczność próby oszacowano na podstawie wcześniejszego badania [2]. Aby wykazać różnice w CLT na poziomie 10%, to zakładając moc testu na poziomie 90%, wymagana liczba pacjentów wynosi przynajmniej 63 osoby.
Znaczenie projektu: Parametry ocenione metodą tromboelastografii mogą odzwierciedlać nieprawidłowości w osoczowym skrzepie fibrynowym, co może ułatwić wprowadzenie badania właściwości sieci fibrynowej do praktyki klinicznej.
Piśmiennictwo: 1 Ząbczyk M. i wsp. Cardiovasc Res. 2023;119:94-111. 2. Siudut J i wsp. Atherosclerosis. 2022;344:49-56 3. Swanepoel A. i wsp. Thromb Haemost 2022; 122:67-9 4. Undas A. i wsp. J Thromb Haemost 2006;4:1029-36 5. Siudut J i wsp. Vascul Pharmacol. 2022:144:106977 6. Barua RS i wsp. ATVB 2010; 30:75-9 7. Lee SH. i wsp. Eur Heart J. 2023;44:1718-28 8. Siudut J i wsp. Thromb Res. 2021;197:1-7
Projekt jest finansowany ze środków na naukę z budżetu Narodowego Centrum Nauki (DEC-2025/09/X/NZ4/00089)
Projekt: MINIATURA 9
Kierownik Projektu: dr n. med. Michał Błaż
Kwota projektu ogółem: 49 999,00 PLN, w tym:
Kwota dofinansowania: 49 999,00 PLN
Wkład własny: 0,00 PLN
Realizacja projektu: 06.06.2025 – 05.12.2026 r.
Krótki opis projektu:
Migotanie przedsionków (AF) jest najczęstszą arytmią u osób dorosłych, związaną z 5-krotnie wyższym ryzykiem wystąpienia udaru mózgu [1]. Pacjentów z AF charakteryzuje stan prozakrzepowy związany z niekorzystnie zmodyfikowanymi właściwościami skrzepu fibrynowego, w tym hipofibrynolizą [2]. Ponadto, niewielki odsetek pacjentów z AF leczonych przeciwkrzepliwie doznaje udaru niedokrwiennego mózgu, a potencjalne czynniki z tym związane są słabo znane [3]. W ostatnich badaniach u pacjentów z zatorowością płucną oraz COVID-19 potwierdzono obecność krążącej amyloidowej formy fibryny o zmienionej konformacji, tworzącej agregaty o wielkości 2-100 μm, które charakteryzuje zwiększona odporność na fibrynolizę [4]. Kell i wsp. [5] sugerują, że agregaty te mogę pełnić istotną rolę w rozwoju i przebiegu AF, jednak ich występowanie w tej grupie pacjentów nie zostało dotąd udowodnione. Jedynymi znanymi obecnie czynnikami indukującymi powstawanie agregatów amyloidu i fibryny są: białko kolca koronawirusa SARS-CoV-2 oraz lipopolisacharyd (LPS) [3]. Co istotne, u chorych z AF, stwierdzono występowanie LPS w surowicy krwi krążącej, a wartości przekraczające 100 pg/ml były związane z wydłużonym czasem lizy skrzepu fibrynowego (CLT) [6]. Można zatem wysunąć hipotezę, że agregaty amyloidu i fibryny mogą być przyczyniać się do upośledzenia fibrynolizy u chorych z AF. Celem badania będzie weryfikacja hipotezy badawczej, iż u pacjentów z migotaniem przedsionków występują agregaty amyloidu i fibryny oraz ich obecność jest związana z hipofibrynolizą.
Metodologia projektu badawczego: Do badania włączonych zostanie 80 dorosłych pacjentów z AF obu płci, leczonych bezpośrednimi doustnymi antykoagulantami (DOACs), od których pobrano i zabezpieczono w latach 2023-2024 krew żylną. Obecność amyloidu fibryny w osoczu ubogopłytkowym i skrzepie fibrynowym będzie badana za pomocą tioflawiny T (ThT; Sigma-Aldrich, St. Louis, MO; 5 μM na 30 minut) [7]. Mieszanina (3 μL) ThT z osoczem oraz z osoczem poddanym działaniu trombiny (1 U/ml) w celu zainicjowania powstawania skrzepu, w którym agregaty powinny utworzyć większe kompleksy, zostanie umieszczona na szkiełku mikroskopowym i oceniona w sposób półilościowy przy użyciu mikroskopu fluorescencyjnego Olympus (Tokyo, Japonia) przez wykwalifikowanego pracownika Krakowskiego Centrum Badań i Technologii Medycznych. Ocena półilościowa agregatów amyloidu i fibryny będzie się odbywała wg skali zaproponowanej przez grupę badawczą E. Pretorius [7]: 1. Nieliczne obszary z widocznymi kilkoma agregatami (ok. 10 μm); 2. Nieliczne obszary z widocznymi rozproszonymi agregatami (ok. 10 μm). 3. Średnia liczba obszarów z wyraźnymi agregatami (ok. 15 μm). 4. Liczne obszary z dużymi agregatami. Ponadto, u wszystkich pacjentów oceniona zostanie generacja trombiny oraz parametry fibrynolizy. Osoczowy potencjał do generacji trombiny zostanie oceniony metodą kalibrowanego automatycznego trombogramu (CAT, Thrombinoscope) na 96-dołkowych płytkach przy pomocy fluorymetru z filtrem 390/460 ustawionym na 37°C. Czas lizy skrzepu fibrynowego (CLT), definiowany jako czas od przejścia z klarownego do maksymalnie mętnego (tworzenie skrzepu) do przejścia z maksymalnie mętnego do klarownego (liza skrzepu), zostanie oceniony turbidymetrycznie przy długości fali 405nm, po dodaniu do osocza pacjenta 0.5 U/ml trombiny, 18 ng/ml egzogennego tkankowego aktywatora plazminogenu (tPA), 15 μM fosfolipidów oraz 15 mM CaCl2 w modyfikacji własnej. Metodą ELISA zostanie oznaczony poziom inhibitora aktywatora plazminogenu typu 1 (PAI-1) w osoczu, w celu sprawdzenia czy istnieje zależność pomiędzy nasileniem tworzenia agregatów a hipofibrynolizą z uwzględnieniem standaryzacji na poziom PAI-1.
- Elliott AD, et al. Nat Rev Cardiol. 2023;20:404-17. 2. Ząbczyk M, et al. Cardiovasc Res. 2023;119(1):94-111 3. Ruff CT, et al. Lancet 2014;383:955-62. 4. Pretorius E, et al. Cardiovasc Diabetol. 2020;19:193. 5. Kell DB, et al. 2024;12:891. 6. Sadowski M, et al. J Thromb Thrombolysis. 2024;57:842-51. 7. Laubscher GJ, et al. J Clin Med. 2021;10:5381.
Projekt jest finansowany ze środków na naukę z budżetu Narodowego Centrum Nauki
Projekt: MINIATURA 8
Kierownik Projektu: dr Maciej Stąpór
Kwota projektu ogółem: 49 999,00 PLN, w tym:
kwota dofinansowania: 49 999,00 PLN
wkład własny: 0,00 PLN
Realizacja projektu: 04.06.2024 – 3.12.2025 roku
Krótki opis projektu:
Stenoza aortalna (AS) to postępująca choroba związana ze zmniejszeniem światła zastawki aortalnej
i ruchomości jej płatków, czego konsekwencją jest uszkodzenie lewej komory, niewydolność serca a nawet zgon. AS jest najczęstszą nabytą wadą zastawkową u dorosłych, zarówno w Europie, jak i w Ameryce Północnej. Częstość AS u pacjentów powyżej 65 roku życia wynosi od 2 do 7% [1]. Szacuje się, że do roku 2030 na świecie zostanie zdiagnozowanych około 4,5 miliona pacjentów z AS. Obecnie ciężką AS można leczyć za pomocą operacyjnej wymiany zastawki (SAVR) lub metodą przezcewnikowej implantacji zastawki aortalnej (TAVI). Pacjenci kwalifikowani do TAVI, w porównaniu do SAVR, wykazują tendencję do tworzenia skrzepów fibrynowych o zbitej strukturze (niskiej przepuszczalności), które są bardziej odporne na lizę (tzw. prozakrzepowy fenotyp skrzepu) [2]. Subkliniczna zakrzepica płatków zastawki jest obserwowana u nawet 40% pacjentów po TAVI [3-4], a przewidywana śmiertelność, w tym z powodu masywnej zakrzepicy w ciągu 2 lat od zabiegu wynosi nawet około 20% [5].
Do badania włączonych zostanie 50 dorosłych pacjentów poddawanych TAVI zgodnie z kwalifikacją kardiogrupy. Kryteria wyłączenia obejmują: istotną miażdżycę, wady wielozastawkowe, przyjmowanie leków przeciwkrzepliwych (NOAC/VKA), ostre infekcje, chorobę nowotworową, choroby autoimmunologiczne i historię żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Badanie echokardiograficzne z oceną parametrów pracy zastawki zostanie wykonane trzykrotnie: przed zabiegiem, dzień po i 6 miesięcy po implantacji zastawki. Pobranie krwi żylnej nastąpi dwukrotnie: przed zabiegiem i po 6 miesiącach. Po 6 miesiącach obserwacji zostanie wykonana ponadto tomografia komputerowa serca w celu diagnostyki w kierunku subklinicznej zakrzepicy. Morfologia krwi obwodowej, profil lipidowy, poziomy kreatyniny, D-dimeru, fibrynogenu, CRP, i glukozy zostaną ocenione w laboratorium szpitalnym. Analiza fenotypu osoczowego skrzepu fibrynowego obejmie ocenę przepuszczalności skrzepu (Ks) oraz czasu jego lizy (CLT). Ks zostanie wyrażony jako objętość buforu przesączająca się przez skrzep wytworzony z osocza cytrynianiowego pacjenta po dodaniu 1 U/ml trombiny oraz 20 mM CaCl2 [6]. CLT zostanie oceniony turbidymetrycznie w obecności 0.5 U/ml trombiny, 18 ng/ml egzogennego tkankowego aktywatora plazminogenu (tPA), 15 μM fosfolipidów oraz 15 mM CaCl2 w modyfikacji własnej [6]. Kalibrowany automatyczny trombogram (CAT) zostanie wykorzystany do oceny endogennego potencjału trombiny (ETP) w osoczu [6]. Oznaczenia będą wykonane w Centrum Badań i Technologii Medycznych KSS im. św. Jana Pawła II przez wykwalifikowany personel. Parametry laboratoryjne zostaną skorelowane z parametrami echokardiograficznymi i obecnością subklinicznej zakrzepicy protezy TAVI. Liczność próby oszacowano na podstawie różnic pomiędzy wartościami Ks i CLT na podstawie wcześniejszego badania [2] i zakładając moc testu na poziomie 90%, wymaga liczba pacjentów wynosi przynajmniej 44 osoby.
Projekt jest finansowany ze środków na naukę z budżetu Narodowego Centrum Nauki
Projekt: MINIATURA 8
Kierownik Projektu: dr Patrycja Zofia Mołek – Dziadosz
Kwota projektu ogółem: 49 999,00 PLN, w tym:
kwota dofinansowania: 49 999,00 PLN
wkład własny: 0,00 PLN
Realizacja projektu: 04.06.2024 – 03.06.2025 (12 miesięcy)
Krótki opis projektu:
Migotanie przedsionków (AF) jest najczęściej występującą arytmią wśród osób dorosłych. AF związane jest 5-krotnie wyższym ryzykiem udaru oraz 3,5-krotnym wzrostem ryzyka zgonu [1]. Poprzednie badania dowiodły, że pacjenci z AF charakteryzują się stanem prozakrzepowym, o czym świadczy zwiększone stężenie D-dimerów, czynnika von Willebranda (VWF), markerów aktywacji płytek krwi i generacji trombiny, w połączeniu z nasilonym stanem zapalnym [2]. Wykazano również, że AF wiąże się z niekorzystnie zmienionymi właściwościami skrzepu fibryny, w tym tworzeniem bardziej zbitych sieci fibryny oraz hipofibrynolizą [3]. Krzepnięcie krwi i stan zapalny związany z nasilonym stresem oksydacyjnym są ze sobą ściśle powiązane, wykazując wzajemne oddziaływanie na wielu poziomach [4, 5].
8-izoprostaglandyna F2 (8-izoprostan) jest produktem końcowym nieenzymatycznych modyfikacji kwasu arachidonowego i lipoprotein o niskiej gęstości (LDL) [5]. Ponadto 8-izoprostan jest dokładnym i niezawodnym parametrem ilościowego pomiaru stresu oksydacyjnego u ludzi [6]. Jego podwyższony poziom we krwi został stwierdzony wśród pacjentów z AF, cukrzycą typu 2, infekcjami, niewydolnością nerek i niewydolnością serca [7, 8]. W poprzednich badaniach udowodniłam wraz z współpracownikami, że podwyższony poziom 8-izoprostanu, częściowo poprzez zmienioną strukturę skrzepu fibrynowego, ale także generację trombiny, związany jest z występowaniem zdarzeń zakrzepowo-zatorowych pomimo terapii przeciwkrzepliwej u pacjentów z AF [9]. Jak dotąd oksydacja, mierzona jako karbonylacja białek (PC) nie została zbadana. Nie wiadomo, czy taka modyfikacja posttranslacyjna fibrynogenu, który blisko 20-krotnie bardziej podatny na modyfikacje oksydacyjne niż albumina, może wpływać na niekorzystną modyfikację właściwości skrzepu fibrynowego.
Projekt jest finansowany ze środków na naukę z budżetu Narodowego Centrum Nauki
Projekt: MINIATURA 7
Kierownik Projektu: dr n. med. Adam Mazurek
Kwota projektu ogółem: 49 999,00 PLN, w tym:
kwota dofinansowania: 49 999,00 PLN
wkład własny: 0,00 PLN
Realizacja projektu: 11.07.2023 – 10.01.2025
Krótki opis projektu:
Pacjenci z cukrzycą typu 2 (DMT2) stanowią istotny odsetek wszystkich chorych z bezobjawowym zwężeniem tętnic szyjnych (CarS). Analogicznie do występowania miażdżycy w innych łożyskach naczyniowych (i.e. wieńcowym, tętnic kończyn dolnych) istnieje prawdopodobieństwo, że współwystępowanie tych dwóch jednostek chorobowych może się wiązać z większym ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych miażdżycy, w szczególności udarem niedokrwiennym mózgu. Ocena parametrów zapalnych, krzepnięcia i fibrynolizy, produktów zaawansowanej glikacji, prozakrzepowego fenotypu osoczowego skrzepu fibrynowego, ich związku z parametrami morfologicznymi blaszki miażdżycowej w badaniu ultrasonograficznym/ angiograficznym oraz charakterystyki klinicznej badanej grupy chorych może przyczynić się do lepszego zrozumienia przebiegu choroby i rokowania w DMT2 i bezobjawowym CarS. Pozwoli to w przyszłości na określenia kierunku badań u pacjentów z bezobjawowym klinicznie zwężeniem tętnicy szyjnej i cukrzyca typu 2 w aspekcie ryzyka wystąpienia udaru niedokrwiennego mózgu. Wyniki niniejszego badania będą traktowane jako pilotażowe, na ich podstawie zostanie zaprojektowane badanie prospektywne, obejmujące większą grupę pacjentów (400-500), z bezobjawowym zwężeniem tętnicy szyjnej u chorych z DMT2 i bez DMT2, w którym wybrane markery biochemiczne osocza zostaną skorelowane z długoterminową obserwacją kliniczną pacjentów (ocena ryzyka wystąpienia udaru niedokrwiennego mózgu) oraz nieinwazyjną (USG) i inwazyjną (angiografia, IVUS) oceną blaszki miażdżycowej. Badanie takie, finansowane w ramach konkursu SONATA, pozwoli na pogłębioną analizę w grupie pacjentów z bezobjawowym zwężeniem tętnicy szyjnej i cukrzycą typu 2 i może posłużyć do opracowania nowych standardów postępowania u tych chorych mających prawdopodobnie zwiększone ryzyko udaru niedokrwiennego mózgu. Wyniki mogą również stanowić waży argument w dyskusji o zasadności leczenia przeciwkrzepliwego w tej grupie chorych, w tym niskodawkowej terapii (i.e. COMPASS).
Projekt jest finansowany ze środków na naukę z budżetu Narodowego Centrum Nauki
Projekt: MINIATURA 7
Kierownik Projektu: dr n. med. Monika Smaś – Suska
Kwota projektu ogółem: 49 999,00 PLN, w tym:
kwota dofinansowania: 49 999,00 PLN
wkład własny: 0,00 PLN
Realizacja projektu: 11.07.2023 – 10.01.2025
Krótki opis projektu:
Oczekiwanym rezultatem proponowanych badań będzie dokonanie ważnych klinicznie obserwacji dotyczących związku między nasileniem wytwarzania zewnątrzkomórkowych pułapek neutrofilowych (NETs) a niekorzystnym fenotypem skrzepu u pacjentów po operacji Fontana. Istnienie takiej zależności może wskazać nowy ważny mechanizm powikłań zakrzepowo-zatorowych w tej grupie chorych oraz ukierunkować badania na możliwość farmakologicznego hamowania generacji NETs w prewencji tego typu powikłań. Jest to szczególnie ważne w kontekście poznania patomechanizmów progresji powikłań narządowych u pacjentów po operacji Fontana, w tym szczególnie uszkodzenia wątroby. Obserwowane zmiany pozwolą na wskazanie potencjalnych mechanizmów zaangażowanych w rozwój obserwowanej patologii narządowej w tej grupie chorych. Proponowane w niniejszym projekcie pilotażowe badanie pozwoli na weryfikację związku wytwarzania NETs ze strukturą skrzepu fibrynowego u pacjentów po operacji Fontana, której pełniejsze zrozumienie i ocena znaczenia klinicznego będą celem przyszłego projektu badawczego. Ten ostatni, przeprowadzony zostanie na większej grupie chorych, uwzględniając celowane analizy z zakresu biochemii, diagnostyki obrazowej czy analizy funkcjonalnej. Drugim oczekiwanym rezultatem będzie wstępna ocena przydatności diagnostycznej obserwowanych zmian molekularnych w osoczu, świadczących o nasileniu wytwarzania NETs jako wczesnych, nieinwazyjnych markerów zwiastujących rozwój niewydolności wątroby u chorych sercem jednokomorowym poprzedzających wyraźne manifestacje kliniczne. Osoczowy poziom cytrulinowanego histonu H3 (H3cit), mieloperoksydazy (MPO) i wolnego zewnątrzkomórkowego DNA (cfDNA) (będących markerami NETs) mogą stanowić ważne uzupełnienie (zwiększające czułość i specyficzność) używanych obecnie nieinwazyjnych współczynników diagnostycznych włóknienia i niewydolności wątroby, takich jak stosunek transaminazy asparaginianowej do transaminazy alaninowej (stosunek AST/ALT), wskaźnik stosunku AST do płytek (APRI), wskaźnik Fornsa i wskaźnik włóknienia – FIB-4 oraz wskaźnik MELD (z ang. Model for End Stage Liver Disease) z wyłączeniem międzynarodowego współczynnika znormalizowanego (MELD-XI).
Projekt jest finansowany ze środków na naukę z budżetu Narodowego Centrum Nauki
Projekt: MINIATURA 7
Kierownik Projektu: dr n. med. Katarzyna Holcman
Kwota projektu ogółem: 49 999,00 PLN, w tym:
kwota dofinansowania: 49 999,00 PLN
wkład własny: 0,00 PLN
Realizacja projektu: 11.07.2023 – 10.07.2024 (12 miesięcy)
Krótki opis projektu:
Amyloidoza serca (CA) jest aktualnie coraz częściej rozpoznawana dzięki rozwojowi i szerszej dostępności nieinwazyjnych technik obrazowych. Historycznie choroba była dotychczas postrzegana jako nieuleczalna, a rozpoznanie wiązało się z kilkumiesięcznym okresem przeżycia. W chwili obecnej obserwuje się dynamiczny rozwój terapii modyfikujących przebieg choroby w amyloidozie transtyretynowej (ATTR). Krakowski Szpital Specjalistyczny im. Jana Pawła jest jednym z referencyjnych ośrodków w Polsce w leczeniu ATTR, z uwagi na dostęp do wyspecjalizowanej pracowni medycyny nuklearnej, dostępności leczenia swoistego i badań klinicznych. Dzięki prowadzonemu od 2020 roku programowi pt.: „The comparisons of regional scintigraphic DPD uptake between patients with hereditary and wild type cardiac transthyretin amyloidosis” Pfizer Research Grant (ID#57165999), pacjenci z ATTR oraz ich rodziny są ocenione wielomodalnie (badanie echokardiograficzne z oceną odkształcania podłużnego, badanie scyntygraficzne oraz SPECT/CT) i genetycznie (sekwencjonowanie genu transtyretyny).
Z uwagi na rozwój terapii swoistych choroby (leki stabilizujące, terapia genowa) istotne jest diagnozowanie choroby na wczesnym etapie, kiedy objawy są stosunkowo łagodne, a wdrożenie leczenia pozwala na zatrzymanie przebiegu kardiomiopatii, poprawę jakości życia, zmniejszenie ryzyka hospitalizacji z powodu zaostrzenia niewydolności serca oraz śmiertelności. Aktualnie nie ma opublikowanych szerokich danych dotyczących potencjalnej roli biomarkerów w ocenie pacjentów z CA w przebiegu ATTR w grupie bezobjawowych nosicieli patogennych wariantów TTR. Uzyskane dane w proponowanym badaniu pozwolą na ocenę asocjacji wybranych nowych biomarkerów (GDF15, ST2, galektyna-3, TIMP-1, MMP-9, NfL) z parametrami klinicznymi, genetycznymi i z badań obrazowych, co może przełożyć się na kontynuację tego tematu badawczego w kolejnych projektach naukowych z uwzględnieniem większej liczby pacjentów.
Istotnym elementem obrazu klinicznego choroby, jest zwiększone ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych, niezależne od występowania migotania przedsionków. Znaczny odsetek (27%) pacjentów z CA w przebiegu ATTR może mieć niezdiagnozowane skrzepliny w uszku lewego przedsionka. Udowodniono również, że standardowe skale do oceny ryzyka zakrzepowo-zatorowego jak CHA2DS2Vasc, nie są wiarygodne w tej populacji. Patomechanizm zwiększonego ryzyka zakrzepowo-zatorowego w tej grupie może być związany z bezpośrednim naciekiem amyloidu w przedsionkach, jak również wzrostem ciśnienia napełniania lewej komory i zwiększonym obciążeniem następczym lewego przedsionka, co skutkuje jego powiększeniem i przebudową. Późniejszy zastój krwi potencjalnie predysponuje do rozwoju skrzeplin wewnątrzsercowych, które mogą powodować zator w naczyniach obwodowych. Ponadto, naciek amyloidu prowadzi do uszkodzenia mięśnia sercowego i dysfunkcji śródbłonka, co może aktywować prozakrzepową kaskadę zapalną, co skutkuje zwiększonym potencjałem trombogennym. W dostępnym piśmiennictwie brak jest szerokich danych dotyczących bezpośredniej oceny biomarkerów stanu prozakrzepowego w przebiegu amyloidozy transtyretynowej serca. Analiza potencjału osoczowego do generacji trombiny może dostarczyć brakujących danych w zakresie obecności stanu prozakrzepowego w przebiegu amyloidozy transtyretynowej serca.
Wyniki niniejszego badania będą traktowane jako pilotażowe a na ich podstawie zostanie zaplanowane dalsze, większe badanie prospektywne. Badanie takie, realizowane w ramach projektu SONATA lub OPUS pozwoli na pogłębioną analizę mechanizmów stanu prozakrzepowego w przebiegu amyloidozy transtyretynowej serca oraz posłuży do prac nad opracowaniem algorytmu pozwalającego na wyodrębnienie grupy pacjentów najbardziej zagrożonych powikłaniami zakrzepowo-zatorowymi. Dostarczy to danych niezbędnych do opracowania zaleceń dotyczących oceny ryzyka oraz leczenia przeciwzakrzepowego w przebiegu amyloidozy transtyretynowej serca, co może przełożyć się na redukcję powikłań i poprawę wyników leczenia.
Projekt jest finansowany ze środków na naukę z budżetu Narodowego Centrum Nauki
Projekt: MINIATURA 7
Kierownik Projektu: dr n. med. Beata Róg
Kwota projektu ogółem: 49 999,00 PLN, w tym:
kwota dofinansowania: 49 999,00 PLN
wkład własny: 0,00 PLN
Realizacja projektu: 30.05.2023-29.11.2024 (18 miesięcy)
Krótki opis projektu:
Dorośli po operacji zespołu Fallota (ToF) w dzieciństwie stanowią liczną grupę pacjentów (257) pozostającą w obserwacji Ośrodka Wrodzonych Wad Serca u Dorosłych w Szpitalu im. św. JP II, z uwagi na wysoką przeżywalność wzrasta ilość pacjentów i odległych powikłań, w tym migotania przedsionków (AF). Mechanizmy powikłań zakrzepowo-zatorowych w tej grupie są słabo poznane. Nieliczne dane z piśmiennictwa wskazują na dwukrotnie wyższą częstość powikłań zakrzepowo-zatorowych u chorych z ToF i AF, ryzyko to wzrasta z wiekiem i współistnieniem chorób przewlekłych. W dostępnym piśmiennictwie brak jest badań dotyczących stanu prozakrzepowego oraz oceny fenotypu skrzepu u chorych po ToF. Ocena budowy i właściwości skrzepów fibrynowych oraz sprawność ich fibrynolizy może dostarczyć cennych informacji w zakresie ryzyka powikłań zakrzepowo-zatorowych u dorosłych po ToF. Dotychczas nie wyjaśniono jaki jest mechanizm wzmożonej generacji trombiny u chorych w odległej obserwacji po operacji ToF oraz czy prozakrzepowy fenotyp skrzepu fibrynowego charakteryzujący się szybszym formowaniem gęstszej sieci fibrynowej może być powiązany z występowaniem powikłań zakrzepowo-zatorowych. Zatem konieczna jest identyfikacja mechanizmów prowadzących do wzmożonej generacji trombiny u dorosłych po ToF.
Wyniki niniejszego badania będą traktowane jako wstępne i pilotażowe, na ich podstawie zostanie zaprojektowane badanie prospektywne, obejmujące większą grupę pacjentów. Badanie takie, pozwoli na pogłębioną analizę w grupie pacjentów po operacji ToF i posłuży do prac nad opracowaniem algorytmu pozwalającego na wyodrębnienie grupy pacjentów najbardziej zagrożonych powikłaniami zakrzepowo- zatorowymi. Poznanie mechanizmów prowadzących do rozwoju zaburzeń zakrzepowo-zatorowych i wyodrębnienie czynników ryzyka ich występowania pozwoli na opracowanie modelu opieki nad chorymi z uwzględnieniem leczenia przeciwkrzepliwego. Takie postępowanie może przyczynić się zmniejszenia liczby groźnych powikłań odległych u chorych po leczeniu operacyjnym ToF, a tym samym może zarówno wydłużyć życie i poprawić jego jakość. Jest to istotne w kontekście klinicznym, ze względu na potrzebę opracowania wskazań do spersonalizowanej terapii przeciwkrzepliwej u pacjentów po korekcji ToF.
Projekt jest finansowany ze środków na naukę z budżetu Narodowego Centrum Nauki
Projekt: PRELUDIUM-20
Kierownik Projektu: mgr inż. Magdalena Teresa Kopytek
Opiekun Naukowy Projektu: dr hab. n. med. Joanna Natorska, prof. UJ
Kwota projektu ogółem: 210 000,00 PLN, w tym:
kwota dofinansowania: 210 000,00 PLN
wkład własny: 0,00 PLN
Realizacja projektu: 25.01.2022-24.01.2026 (48 miesięcy)
Krótki opis projektu:
Stenoza aortalna (SA) jest najczęstszą przyczyną nabytej wady zastawkowej serca u osób powyżej 65 roku życia, bez dostępnego leczenia farmakologicznego hamującego progresję choroby. Niestety, ze względu na podeszły wiek pacjentów śmiertelność z różnych przyczyny jest bardzo wysoka. SA jest aktywnym procesem zapalnym zachodzącym w odpowiedzi na uszkodzenie śródbłonka. Zarówno stan zapalny, jak i aktywacja układu krzepnięcia są zaangażowane w rozwój i progresję SA. Coraz więcej danych wskazuje, że poziom lipoprotein i ich utlenionych form jest związany ze stopniem nasilenia zapalenia oraz przebudową tkanek w SA. Lp(a) ma właściwości prozakrzepowe i proaterogenne, a jego struktura jest wysoce homologiczna z plazminogenem – głównym białkiem fibrynolitycznym. Konkurencja między apo(a) a plazminogenem o miejsca wiązania sugeruje, że Lp(a) jest zdolna do hamowania fibrynolizy i promowania krzepnięcia. Wykazano, że leczenie hipolipemizujące statynami nie zmniejsza tempa progresji SA. Jednak badania kliniczne nad inhibitorami konwertazy proproteinowej subtylizyny/keksyny typu 9 (PCSK9) wykazały, że leczenie to znacząco obniża poziom cholesterolu LDL, a także poziom Lp(a) i podwyższa poziom cholesterolu HDL u pacjentów z hipercholesterolemią. Ostatnio zasugerowano, że inhibitory PCSK9 poza działaniem obniżającym poziom lipidów, mogą wykazywać plejotropowe działanie na hemostazę i stan zapalny.
Stawiamy hipotezę, że wysokie poziomy lipidów we krwi krążącej prowadzą nie tylko do nasilenia zapalenia i aktywacji układu krzepnięcia, ale także upośledzają fibrynolizę, co przyśpiesza tempo degeneracji zastawki aortalnej. Ponadto przypuszczamy, że zablokowanie PCSK9 może hamować procesy zapalne i zmniejszyć aktywację kaskady układu krzepnięcia.
Celem projektu jest wielokierunkowa ocena wpływu Lp(a) i LDL na stan zapalny oraz aktywację układu krzepnięcia i fibrynolizy (1) we krwi obwodowej pacjentów z SA, (2) w obrębie stenotycznych zastawek i (3) w hodowlach in vitro zastawkowych komórek śródmiąższowych (VICs) wraz z badaniem mechanistycznym inhibitorów PCSK9, w celu wyjaśnienia ich potencjalnych korzyści i efektów plejotropowych. Postulowana hipoteza badawcza zostanie zweryfikowana przy użyciu szeregu metod, takich jak czas lizy skrzepu, immunofluorescencja, hodowle in vitro, mikrotomografia komputerowa, analiza proteomiczna i genetyczna oraz testy ELISA. Do badania zostanie włączonych 100 pacjentów (50 pacjentów z hipercholesterolemią i 50 pacjentów z prawidłowym profilem lipidowym) z rozpoznaną izolowaną SA poddawanych wymianie zastawki aortalnej. Stenotyczne zastawki pozyskane podczas zabiegu wymiany zastawki aortalnej posłużą jako źródło komórek do hodowli in vitro, w tym eksperymentów mechanistycznych.
Projekt może pozwolić na lepsze zrozumienie patobiologii SA, a tym samym uzasadnić zastosowanie inhibitorów PCSK9 jako leków opóźniających wapnienie zastawek u pacjentów z SA i z wysokim poziomem krążących lipidów.