Kontakt

tel. 12 614 25 04
e-mail: nucmed(at)szpitaljp2.krakow.pl 

 

ZAKŁAD MEDYCYNY NUKLEARNEJ

 

Kierownik Zakładu

prof. UJ dr hab. med. Magdalena Kostkiewicz

 

 

Medycyna nuklearna

Medycyna nuklearna to dział medycyny zajmujący się bezpiecznym wykorzystaniem radioizotopów w diagnostyce medycznej i terapii. Technikę obrazowania wykonywanego w medycynie nuklearnej nazywa się scyntygrafią. Oprócz niej medycyna nuklearna ma jeszcze dwa działy - terapię izotopową oraz diagnostykę in vitro, służącą, między innymi, do oznaczania poziomu niektórych hormonów we krwi. Specjaliści medycyny nuklearnej stosują bezpieczne i bezbolesne metody diagnostyczne i terapeutyczne pozwalające na rozpoznanie i leczenie szeregu schorzeń.

Scyntygrafia (badanie izotopowe) jest to obrazowa metoda diagnostyczna medycyny nuklearnej, polegająca na wprowadzeniu do organizmu farmaceutyków znakowanych radioaktywnymi izotopami, a następnie cyfrowej rejestracji ich rozpadu („badanie pod kamerą”)  i graficznym przedstawieniu wyniku badania.

Badania izotopowe należą do wyjątkowych metod pozwalających na ocenę zarówno budowy, jak i czynności badanego narządu Wyniki tych badań umożliwiają rozpoznanie, rozpoczęcie odpowiedniego leczenia oraz kontrolę prowadzonego leczenia. Metody te pozwalają niejednokrotnie na rozpoznanie schorzenia wcześniej niż inne techniki obrazowe. Są to badania o małym stopniu inwazyjności, najczęściej w niewielkim stopniu uciążliwe dla pacjentów, wymagają zazwyczaj niewielkiego przygotowania ze strony pacjenta.

W medycynie nuklearnej stosuje się bardzo małe ilości odpowiedniej substancji znakowanej radioizotopem. Dawka ta jest tak mała, że nie powoduje żadnych reakcji ubocznych, np. uczulenia. Radioizotopy łączy się z różnymi, nieaktywnymi biologicznie substancjami o znanej drodze jaką przebywają po ludzkim organizmie. Te powstałe kompleksy radioizotopu i substancji nieaktywnej nazywa się radiofarmaceutykami (znacznikami). Znacznik podawany jest dożylnie lub doustnie, a następnie gromadzi się ( lub nie gromadzi się) w miejscach chorobowych. Rozkład znacznika bada się za pomocą specjalnego urządzenia - gamma kamery. W trakcie badania urządzenie to nie emituje żadnego dodatkowego promieniowania. Dawka promieniowania związana z podanym znacznikiem jest w większości przypadków znacznie mniejsza niż dawka w trakcie typowego badania radiologicznego. Znakowany znacznik ulega przeważnie bardzo szybkiemu usunięciu z organizmu i nie stanowi żadnego zagrożenia dla otoczenia.

Badania wykonywane są w ramach medycyny nuklearnej

Obecnie medycyna nuklearna wykorzystywana jest w onkologii, kardiologii, neurologii, psychiatrii, ortopedii w diagnostyce chorób u dzieci i innych specjalnościach. Do badania każdego narządu stosowany jest odpowiedni znacznik. Odczyt wykonuje się w różnym czasie po podaniu znacznika. Niektóre badania wymagają rejestracji bezpośrednio po podaniu, inne dopiero kilka godzin później. Badania radioizotopowe przedstawiają czynność badanego narządu i na podstawie zaburzeń czynnościowych pozwalają na rozpoznanie schorzenia. Jest to podstawowa różnica w porównaniu do takich badań jak ultrasonografia, tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny.

Typy badań radioizotopowych:

  • Badania neurologiczne:

Podstawowym badaniem jest ocena przepływu krwi w mózgu. Szereg schorzeń charakteryzuje się typowymi zmianami w przepływie krwi. Na podstawie badania przepływu krwi możliwe jest rozpoznanie:
- udaru mózgu
- chorób otępiennych, w tym choroby Alzheimera
- padaczki
- zwężenia tętnicy szyjnej
- zmian pourazowych
Wykonanie badania nie wymaga szczególnego przygotowania
Ryc. Scyntygrafia mózgu

  • Badania onkologiczne:

W medycynie nuklearnej stosuje się znaczniki, które swoiście gromadzą się w zmianach chorobowych lub - rzadziej - które gromadzą się w prawidłowych tkankach, a w ognisku chorobowym nie występują. Badania radioizotopowe pozwalają na:
- ustalenie położenia guza nowotworowego
- określenia stopnia zaawansowania choroby nowotworowej
- ustalenie czy występują przerzuty do kości
- ocenę, czy zastosowane leczenie jest skuteczne
Wykonanie badania nie wymaga szczególnego przygotowania.

W praktyce onkologicznej badania scyntygraficzne są w wielu chorobach jednymi z podstawowych badań pozwalających dokładnie ocenić stadium zaawansowania choroby oraz wspomagać proces diagnostyczny.
Ryc. Scyntygrafia kości czaszki( czerwone punkty odpowiadają przerzutom nowotworowym)


Badania układu kostnego (ortopedyczne, onkologiczne):

Podany znacznik gromadzi się w układzie kostnym w zależności od przekrwienia i przebudowy. Badania stosowane są w diagnostyce:
- nawet niewielkich urazów kości/ przeciążeń
- zapalenia kości
- choroby reumatycznej
- nowotworów kości i ich zasięgu
Po wstrzyknięciu znacznika chory powinien wypić około 2 litrów niegazowanej wody mineralnej. Badanie rozpoczyna się około 2 godzin po podaniu znacznika.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ryc. Scyntygrafia kości



  • Badania nerek:

Wykonuje się je znacznikami, które są wydalane przez nerki. Badanie pozwala na ocenę:
- ukrwienia nerek, ich czynności i odpływu moczu do pęcherza
- utrudnienia w odpływie moczu
- uszkodzenia nerki w przebiegu kamicy nerkowej
- zapalenia nerek
- badanie nerek stosuje się także w diagnostyce nadciśnienia nerkowego
Bezpośrednio przed badaniem chory powinien wypić około 1 litra niegazowanej wody mineralnej. Jeśli badanie wykonywane jest w celu wykluczenia naczynio-nerkowej przyczyny nadciśnienia, stosowany jest test z kaptoprilem: chory przyjmuje 1h przed badaniem tabletkę przygotowaną przez personel. Wcześniej powinny być odstawione na kilka dni przyjmowane leki (o konieczności odstawienia leków informuje lekarz prowadzący lub specjalista medycyny nuklearnej).
Ryc. Scyntygrafia nerek

  • Badania serca:

Podstawowym badaniem w radioizotopowej diagnostyce kardiologicznej jest scyntygrafia perfuzyjna (ukrwienia) mięśnia serca techniką SPECT. Scyntygrafia serca jest badaniem dwudniowym, wykonywanym w trybie ambulatoryjnym - nie wymaga hospitalizacji chorego. Celem badania jest ocena zaburzeń ukrwienia mięśnia sercowego, za pomocą dożylnie podanych izotopów promieniotwórczych, które gromadzą się w mięśniu sercowym proporcjonalnie do regionalnego przepływu krwi przez tętnice wieńcowe. Badanie perfuzyjne serca, oceniając rezerwę wieńcową, dostarcza istotnych informacji prognostycznych co do przebiegu choroby niedokrwiennej serca.

W diagnostyce zawału serca w badaniu perfuzyjnym można ocenić wielkość blizny pozawałowej, stwierdzić obszar niedokrwienia wokół blizny, również ocenić poprawę po angioplastyce lub bypassach. Badanie polega na porównaniu obrazów serca zarejestrowanych w różnych stanach czynnościowych organizmu: w spoczynku (badanie podstawowe) i po obciążeniu (badanie wysiłkowe). U pacjentów niezdolnych do wykonania wysiłku fizycznego, wykonywane są farmakologiczne testy obciążeniowe. Wysiłek fizyczny wykonywany jest na bieżni ruchomej, a radiofarmaceutyk podawany jest na szczycie wysiłku. Test farmakologiczny polega na podaniu dipyridamolu, leku rozszerzającego prawidłowe tętnice wieńcowe, kosztem zmniejszenia przepływu przez zwężone tętnice. Dipyridamol podawany jest dożylnie przez 4 min, następnie po 4 minutach od zakończenia wlewu podawany jest dożylnie radiofarmaceutyk. Test farmakologiczny nie wymaga hospitalizacji badanego.

Przygotowanie chorego do badania: przed badaniem z próbą wysiłkową należy odstawić niektóre leki (beta blokery). Pacjent powinien zgłosić się w dniu badania na czczo. Po podaniu znacznika, chory powinien spożyć wysokotłuszczowy posiłek (najlepiej przynieść kanapkę z masłem i wędliną, jajkiem lub tłustym żółtym serem, tłuste mleko).
Ryc. Scyntygrafia serca

  • Badania płuc:

Badanie polega na podaniu znacznika przedstawiającego przepływ krwi w płucach. Obraz scyntygraficzny pozwala przede wszystkim na rozpoznanie zatoru tętnicy płucnej - schorzenia, które często jest przyczyną nieswoistych objawów klinicznych - duszności, bólu w klatce piersiowej, krwioplucia. Badanie nie wymaga przygotowania.
Ryc. Scyntygrafia płuc

  • Inne badania

- zapalenie pęcherzyka żółciowego
- krwawienie z przewodu pokarmowego
- obecność uchyłka Meckela
- choroby tarczycy
- zapalenia
- przyczyna nadczynności tarczycy
Ryc. scyntygrafia tarczycy

Wykorzystanie medycyny nuklearnej w terapii

  • Metody radioizotopowe stosowane są w leczeniu stanów zapalnych stawów (choroba reumatyczna, zmiany zwyrodnieniowe). Leczenie polega na nakłuciu stawu i wstrzyknięciu odpowiedniego radioizotopu. Najczęściej leczy się w ten sposób zwyrodnienia w stawach kolanowych i innych drobnych stawach. Promieniowanie powoduje zahamowanie procesu zapalnego i ustąpienie dolegliwości.
  • Izotopy pozwalają również na leczenie przeciwbólowe u chorych z przerzutami do kości. Radioizotop podaje się dożylnie. Gromadzi się on w miejscach przerzutów, powodując ustąpienie odczynu zapalnego i dolegliwości bólowych

Przygotowanie pacjenta do badań

Scyntygrafia nie wymaga szczególnego przygotowania. Na badanie serca, dróg żółciowych, dwunastnicy i żołądka pacjent powinien zgłosić się na czczo. Jeśli badanie przeprowadzane jest u dzieci, które nie potrafią leżeć nieruchomo, podaje się środki uspokajające lub usypiające. Po zakończeniu badania zaleca się pacjentom spożywanie dużych ilości płynów (w niektórych przypadkach spożycie pokarmu) aby przyspieszyć wydalanie znacznika z organizmu. Scyntygrafia nie może być wykonywana u kobiet w ciąży i w czasie karmienia piersią.

Bezpieczeństwo dla pacjenta
Izotopy stosowane w medycynie nuklearnej są bezpieczne dla pacjenta, a ich użycie ciągle monitorowane. Wbrew powszechnemu przekonaniu narażenie radiologiczne pacjenta podczas badań scyntygraficznych jest mniejsze niż np. w przypadku wykonywania tomografii komputerowej. Wydłużenie czasu badania nie zwiększa narażenia radiologicznego, ponieważ pierwiastek promieniotwórczy znajduje się w ciele pacjenta. Badanie scyntygraficzne może być wykonane u osoby w każdym wieku, nawet u noworodka. Nie należy go przeprowadzać jedynie u kobiet w ciąży oraz w okresie karmienia piersią.
Pracownie izotopowe muszą natomiast spełniać surowe normy bezpieczeństwa, co  wyeliminowuje nawet najmniejsze ryzyko przekroczenia bezpiecznej dawki promieniowania dla chorych.

 

Zespół Zakładu medycyny Nuklearnej. Trzecia od prawej: prof. UJ dr hab. med. Magdalena Kostkiewicz

Dla Pacjenta